ابن يمين فريومدى امير فخر الدين محمود بن امير يمين الدّين محمّد طغرايى شاعر فارسى زبان شيعى كه در حدود سال 685 ه ق . در قريه‌ى « فريومد » از ولايت جوين خراسان زاده شد . پدرش از تركستان به فريومد از توابع سبزوار كوچ كرد ، وى در دستگاه وزير خراسان مكانتى داشت و از استادان نظم و نثر زمان خويش بود . اين يمين كه پرورده‌ى چنين پدر فاضلى بود از سال‌هاى جوانى به سرودن شعر پرداخت . ابن يمين شاعرى متوسط است و پيروى از طريقه‌ى انورى مىكند و جز در چند قطعه‌ى معروف ، قصايد و غزل‌هاى او از تكلف و تعسف خالى نيست . اما او را مىتوان يكى از بزرگان قطعه‌سراى ايران ناميد . هنرش در سرودن قطعات اخلاقى و اجتماعى سودمند است . و در زمره‌ى شاهكارهاى ادب فارسى به شمار مىروند و از اين جهت مشهور شده است . روزگار ابن يمين بسيار پرآشوب بود كه يك بار نيز به اسارت او انجاميد . ابن يمين در عهد سلطان محمّد خدا بنده در خراسان مورد عنايت وزير دانشمندش خواجه علاء الدّين محمد بود . و در ابتدا مدّاحى طغا تيمور مىكرد ، سپس به خدمت سربداران پيوست . در جنگى كه ميان امير وجيه الدّين مسعود سربدارى و ملك معزّ الدّين روى داد ، ديوان ابن يمين به غارت رفت . امّا او آنچه از اشعارش در نزد ديگران بود فراهم آورد و شايد چيزى هم بر آن افزوده باشد . اكنون نسخه‌ى كامل آن در كتابخانه مركزى مجلس موجود مىباشد . ابن يمين را شيعى مذهب و هوادار اهل بيت ( ع ) دانسته‌اند . قصايدى در ستايش ائمه اطهار ( ع ) بالاخص امام على ( ع ) دارد و از نخستين شعرايى است كه مرثيه‌هايى در سوگ شهداى كربلا سروده است . او در پايان عمر به زادگاه خود بازگشت و انزوا اختيار نمود . و سرانجام به سال 769 هجرى در سن هشتاد سالگى در همان قريه درگذشت ، و در مقبره‌ى پدر شاعرش مدفون گرديد « 1 » . - * - قصيده : توسّل به حضرت رسول اكرم ( ص ) و اولاد طاهرينش ( ع ) : اى دل ار خواهى گذر بر گلشن دار البقا * جهد كن كز پاى خود بيرون كنى خار هوى ور نمىخواهى كه پاى از راه حق يكسو نهى * دست زن در عُروة الوثقاى شرع مصطفى راه شرع مصطفى از مرتضى جو ، زان كه نيست * شهر علم مصطفى را در ، به غير از مرتضى مرتضى را دان ولىّ اهل ايمان تا ابد * چون ز ديوان ابد دارد مثال « انّما » « 2 » غير او را كس نزيبد از « سَلُونى » « 3 » دم زدن * زان كه او داناست ما فوق السموات العُلا « 4 »

--> ( 1 ) - گنجينهء نياكان ؛ ص 871 . لغت نامه دهخدا . ( 2 ) - مثال انّما . . . فرمان انّما . . . : اشاره است به آيه 55 سوره‌ى مائده : « إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ » . بنا به نقل تفاسير اين آيه در شأن امام على ( ع ) كه در حال ركوع انگشترى خود را به سايل بخشيد ، آمده است . ( ر . ك : الغدير ؛ ج 3 ، ص 156 - 167 ) . ( 3 ) - اشاره است به فرمايش على ( ع ) كه بارها فرمود : « سلونى قبل ان تفقدونى » از من بپرسيد پيش از آن كه از ميان شما بروم و مرا از دست بدهيد . ( منتهى الآمال ، باب سوم ص 7 ) . ( 4 ) - اشاره است به فرمايش مولى على ( ع ) : « ايّها النّاس سلونى قبل ان تفقدونى ملانا بطريق السّماء اعلم منّى يطرق الأرض » ( خطبه 231 ، ص 751 نهج البلاغه ؛ چاپ فيض الاسلام ) .